Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел басқару, төрелік айту, басшылыққа адам таңдаудың маңызын ескертеді. Жақсы, бекзатты адамды би етсең, ол елдің қамын ойлап, парасатпен іс қылады. Ал тектілігі, тәрбиесі жоқ адам билікке келсе, өз міндетін дұрыс атқара алмайды, тіпті жұртқа пайдасынан зияны көбірек тиеді. «Тамағын ойлау» — өз басының ғана қамын күйттеу, ал «сабағын білмеу» — білімсіздік пен тәжірибесіздік. «Қабағын ашпау» — ашушаңдық, суық мінез, жұртпен тіл табыса алмау деген астарлы мән береді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «би» сөзі жай ғана лауазым емес, елдің сөзін сөйлейтін, дауды шешетін тұлға бейнесі. «Тамағы», «сабағы», «қабағы» арқылы адамның ішкі болмысы, ниеті мен мінезі көркем түрде берілген. Тамағын ойлау — өз пайдасын ғана күйттеу; сабағын білу — өмірден сабақ алу, білімді болу; қабағын ашу — көпшілікке жылы шырай таныту, әділдік пен мейірім көрсету.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал кез келген басшыны, мұғалімді, менеджерді не қоғамдық қызмет иесін таңдағанда еске алынады. Мысалы, ұжымды басқаруға өз ісін білетін, сабырлы, әділ адам келсе, жұмыс алға жүреді. Ал тәжірибесіз, мінезі ауыр адам басшылық етсе, ұжымда келіспеушілік көбейеді. Сондықтан халық бұл сөз арқылы «орынға адам таңда, адамға орын таңда» деген ойды ұқтырады.
Oılar tamaǵyn.
Beızattan bı qoısań,
Bilmes sabaǵyn.
Jamannan bı qoısań,
Ashpas qabaǵyn.