Жетімдік туралы 36
Жетімдік туралы мақал-мәтелдер — тағдыр, мейірім, қамқорлық пен төзім жайлы халық даналығы.
36
Мақал-мәтел
8.9K
Қаралым
247
Орташа
Сұрыптау:
Аталы баланың өзі тойған,
Жетім баланың көзі тойған.
Жетім баланың көзі тойған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әкесі бар, тірегі бар бала өз несібесіне өзі жетіп, тояды; ал жетім бал...
Аталы жетім - арсыз жетім,
Аналы жетім - ерке жетім.
Аналы жетім - ерке жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетімдіктің екі түрлі халін салыстырады. Әкесі жоқ бала өмірде сүйеніштен, бағыттан айыры...
Ашаршылықты көп көрген
Өзі тоймай «Мә!» демес.
Жетімдікті көп көрген
Үш шақырмай «Ә!» демес.
Өзі тоймай «Мә!» демес.
Жетімдікті көп көрген
Үш шақырмай «Ә!» демес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірде таршылық пен жоқшылықты көп көрген адам аса ысырапшыл болмайтынын, бардың қадірін...
Балалы марал маңырайды,
Баласыз марал зарлайды.
Баласыз марал зарлайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — баласы бар маралдың дауысы мен баласыз маралдың зары әртүрлі естіледі....
Ботасыз іңген боздайды,
Баласы өлген ананың,
Қайғы-шерін қозғайды.
Баласы өлген ананың,
Қайғы-шерін қозғайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал баласынан айырылған ананың қайғысы өте ауыр болатынын білдіреді. Тура мағынасында ботасын...
Ескі киімнің биті ащы,
Жетімнің тілі ащы.
Жетімнің тілі ащы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдің қиындығын көрген адамның жан дүниесі де, сөзі де өткір болатынын білдіреді. Тура...
Жерге түскен жетімдікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге, яғни адам арасына түскен жетім балаға ешкім иелік етпейді, ол қ...
Жерде жетім жыласа,
әуеде періште тітіркенеді.
әуеде періште тітіркенеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетім-жесірге, қорғансыз балаға жасалған қиянаттың өте ауыр екенін білдіреді. Тура мағына...
Жетім бала жеті күлшеге тоймас.
**Негізгі мағынасы** Жетім бала жеті күлшеге тоймас деген мақал тура мағынасында тамаққа тоймайтын бала жайын айтқандай...
Жетім бала кекшіл.
**Негізгі мағынасы** «Жетім бала кекшіл» деген мақал тура мағынасында ата-ана мейірімінен ерте айырылған баланың көңілі...
Жетім бала өз кіндігінен өседі.
**Негізгі мағынасы** Жетім бала ата-анасының сүйеуінсіз өседі деген тура мағына береді. Астарында: адам баласы, әсіресе...
Жетім баланың еншісі - жоғалған тай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетім баланың тұрмысы ауыр, тірлігі жұтаң болатынын меңзейді. Тура мағынада, еншіге тиеті...
Жетім баланың еншісі - қотыр тай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жетім қалған балаға берілетін сыбаға, үлес көбіне жұпыны, қадірі аз нәр...
Жетім балаға жеті бидай да тамақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетім баланың тұрмысы жұтаң, мұқтаждығы көп болатынын білдіреді. Тура мағынада, аз ғана а...
Жетім жетіге дейін таяқ жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ата-анасынан айырылған жетім бала қорғансыз болып, көп жағдайда таяқ ж...
Ең көп оқылған
Жетімді жылатпа.
**Негізгі мағынасы** Жетімді жылатпа деген сөздің тура мағынасы — ата-анасынан айырылған, қорғансыз қалған баланың көз ж...
Жетім, жетім демеңіз,
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Жетімнің ақысын жемеңіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жетім баланы кемсітуге, оған төмен қарап, құқығын таптауға болмайтынын ескертеді. Тура ма...
Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар.
**Негізгі мағынасы** Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар деген мақал ата-ана мейірімі мен қамқорлығынан айырылған жан...
Жетім қыздың алпыс анасы бар.
**Негізгі мағынасы** Жетім қыздың алпыс анасы бар деген мақал жетімге ел-жұрт болып жанашыр болу керек екенін білдіреді....
Жетім көрсең, жебей жүр,
Жесір көрсең, демей жүр.
Жесір көрсең, демей жүр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жетім бала мен жесір әйелді көргенде, оларға қолұшын бер, қамқор бол д...
«Жетімдік туралы» мақал-мәтелдер қазақ халқының өмір тәжірибесінен туған терең ойды жеткізеді. Бұл санаттағы нақыл сөздер жетімнің күйін, жалғыздықтың салмағын, қоғамның жауапкершілігін, сондай-ақ мейірім мен қамқорлықтың құнын суреттейді.
Жетімдікке қатысты мақалдар көбіне адамгершілікке шақырып, әлсізге қолдау көрсету, жетімнің ақысын жемеу, біреудің көз жасын қадірлеу сияқты ұстанымдарды бекітеді. Сонымен қатар олар қиындыққа мойымай, сабыр сақтап, еңбекпен күн көру, үміт үзбеу секілді тәрбиелік мәні зор ойларды ұрпақ санасына сіңіреді.
Жетімдікке қатысты мақалдар көбіне адамгершілікке шақырып, әлсізге қолдау көрсету, жетімнің ақысын жемеу, біреудің көз жасын қадірлеу сияқты ұстанымдарды бекітеді. Сонымен қатар олар қиындыққа мойымай, сабыр сақтап, еңбекпен күн көру, үміт үзбеу секілді тәрбиелік мәні зор ойларды ұрпақ санасына сіңіреді.